Wrzesnia

1 obrazek
25 obrazek
31 obrazek
101 obrazek
95 obrazek
96 obrazek
94 obrazek
97 obrazek
99 obrazek
100 obrazek
104 obrazek
102 obrazek
103 obrazek
105 obrazek
2 obrazek
3 obrazek
4 obrazek
5 obrazek
Muzeum Regionalne im. Dzieci Wrzesińskich
Dodano: 26-07-2011 | Marcin Maciejewski

MUZEUM REGIONALNE
IM. DZIECI WRZESIŃSKICH

SALA 1 - okolice Wrześni w pradziejach i wczesnym średniowieczu: są tu prezentowane pojedyncze znaleziska archeologiczne z okolic Wrześni, zabytki z wczesnośredniowiecznego grodziska w Grzybowie oraz średniowiecznej Wrześni. Osadnictwo na tym terenie datuje się od środkowej epoki kamienia, czyli mezolitu, ale najwięcej pozostałości pochodzi z późniejszego okresu - neolitu oraz epoki brązu. Są to siekierki kamienne i krzemienne oraz naczynia gliniane, w tym specyficzny ich rodzaj - urny na prochy zmarłych. Okres wczesnego średniowiecza zaznaczył się na tym terenie przede wszystkim istnieniem grodzisk, z których największe znajdowało się w Grzybowie. Na wystawie możemy oglądać jego makietę, ale nie oddaje ona w pełni jego ogromu: wał obronny miał ok. 16 m. wysokości (do dzisiaj zachowany jest jeszcze do 9 m.), a jego obwód ponad 700 m. długości. Całkowita powierzchnia grodziska to prawie 5 ha, a samego wnętrza - czyli majdanu - 2,2 ha. W wyniku dotychczasowych badań ustalono, że poza linią wałów, widocznych do dziś w terenie, majdan przecinał dodatkowy wał, zniwelowany jeszcze w okresie wczesnośredniowiecznym. Odkryto też pozostałości obiektów mieszkalnych i produkcyjnych. W gablotach prezentowana jest tylko niewielka część zabytków pozyskanych w trakcie dotychczasowych, trwających nieprzerwanie od 1989 r., prac archeologicznych. Mamy tu zrekonstruowane naczynia gliniane, ozdoby, elementy uzbrojenia oraz przedmioty codziennego użytku wykonane z kości, poroża, różnych metali, kamienia, drewna czy gliny. Są to przede wszystkim szydła, igły, przęśliki, noże, koraliki, groty strzał, tulejki do noży, osełki, odważniki. Na szczególną uwagę zasługują dirhemy arabskie z VIII i IX w. - srebrne monety - będące częścią znalezionego tu skarbu, w którego skład wchodziły też różne ozdoby. Dotychczasowe badania, a zwłaszcza daty uzyskane dzięki stosowaniu metody dendrochronologicznej, znaleziska monet czy wreszcie odkrycie wspomnianego już skarbu srebrnego, określają czas funkcjonowania grodu na okres od początku X do połowy XI w. Potwierdzają też jego dużą rolę, jaką pełnił w procesie tworzenia się państwa wczesnopiastowskiego. Razem z Ostrowem Lednickim, Gieczem i Gnieznem stanowił czworobok dużych grodów w centrum ziemi gnieźnieńskiej, które stały się podstawą władzy Piastów w Wielkopolsce. Salę tą zamyka gablota ze średniowieczną ceramiką z Wrześni.

Kliknij na obrazek aby powiększyć

 

 

 

SALA 2 - historia Wrześni XIX/XX w. Prezentujemy tutaj elementy XIX-wiecznego uzbrojenia: gablota z bronią, napierśnik kirasjera, szable oraz kosy powstańcze z okresu Wiosny Ludów w 1848 r, kask pruskiego żandarma tzw. pikielhauba. Inne ciekawe eksponaty to: karabin pruski z dwoma językami spustowymi z 1867 r. i sztucer typu szwajcarskiego, używany przez Wrzesińskie Bractwo Strzeleckie, założone w roku 1854. Dalej: sztandar Bractwa z 1929 r., łańcuch Króla Kurkowego z 1911 r. , łańcuch honorowego prezesa Bractwa z 1920 r, księgi : protokólarna, kasowa oraz spis królów kurkowych i rycerzy z 1900 r. Obok fotografie brackie z lat 20-tych, pocztówka przedstawiająca ogród Bractwa Strzeleckiego. Września od 1818 r. była stolicą powiatu i siedzibą różnych instytucji administracyjnych. Prezentujemy tutaj ich pieczęcie z XIX w. i okresu międzywojennego. Bardzo cennym i oryginalnym dokumentem jest, podpisany przez króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV, patent potwierdzający nadanie tytułu hrabiowskiego Stanisławowi Ponińskiemu z 1841 r. Unikatowymi eksponatami są dwie pieczęcie Naczelnego Prezesa Wielkiego Księstwa Poznańskiego z 1818 r., lakowa i tuszowa. Istniejące od 1895 r. i aktywnie działające na terenie miasta Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" upamiętniają: sztandar z 1920 r. oraz fotografie i pocztówki. Września była miastem rzemieślników, stąd na ekspozycji prezentujemy: sztandar Towarzystwa Budowlańców oraz księgi i pieczęcie cechowe. Ruch księgarsko - drukarski na terenie Wrześni w okresie międzywojennym nieodłącznie związany był z osobą Andrzeja Prądzyńskiego. W gablocie oryginalny egzemplarz "Orędownika Wrzesińskiego" z 1930 r. i "Wici Wielkopolskich" oraz inne wydawnictwa z jego drukarni. W istniejących w naszym mieście od pocz. XX wieku koszarach, stacjonował 68 pułk piechoty. Zachowane po nim pamiątki to: replika sztandaru pułkowego, kilka fotografii, odznaka pułkowa oraz legitymacja i moneta Spółdzielni Żołnierskiej działającej przy 68 pp. Kolejne pamiątki związane są z Legią Ochotniczą Wrzesińską zawiązaną w czasie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r.; są to: dziennik uczestnika legii, książkowa publikacja wspomnień o szlaku bojowym, okolicznościowy telegram z okazji 10. rocznicy powstania formacji oraz spis racji żywnościowych dla jeńców radzieckich z obozu w Strzałkowie. Obok pocztówka ukazującą sam obóz, który powstał już w latach I wojny światowej, będący wówczas miejscem przetrzymywania jeńców rosyjskich. Przez kilka stuleci istniała we Wrześni bardzo liczna gmina żydowska. Pamiątki po niej to pisana w języku hebrajskim ketuba - intercyza małżeńska, fotografie synagogi, dokumenty magistrackie dotyczące gminy z czasów II Rzeczypospolitej i lat okupacji. Kolejne eksponaty to mapy powiatu wrzesińskiego: najstarsza z poł. XIX w. Dalej prezentujemy fotografie Rady Miejskiej z 1926 i 1934, zdjęcia pracowników magistratu i zakładów miejskich, pracowników Starostwa Powiatowego. Ważnym elementem życia kulturalnego Wrześni były towarzystwa śpiewacze: chór Lutnia założony w 1890 r. i Towarzystwo Śpiewacze Moniuszko z 1921. Prezentujemy sztandary tych organizacji oraz fotografie osób w nich skupionych .Przechodząc do klasy pruskiej z okresu strajku 1901 r, można obejrzeć dwa portrety: nauczyciela B. Gardo i ks. Jana Laskowskiego - duchowo przywódcę strajkujących dzieci.

Kliknij na obrazek aby powiększyć

 

SALA 3 - klasa w pruskiej szkole: jest to odtworzona sala lekcyjna z okresu strajku. W marcu 1901 zarządzeniem pruskich władz oświatowych do nauki religii wprowadzono język niemiecki. Wrzesińskie dzieci zastosowały strajk bierny, polegający na nie udzielaniu odpowiedzi w j. niemieckim na lekcjach religii. Wobec strajkujących zastosowano różne kary: surowe napomnienia, areszt i przemoc fizyczną. Do masowej chłosty, wobec 14 najbardziej opornych dzieci, doszło 20 maja 1901 r. w obecności inspektora szkolnego Wintera. Przed budynkiem szkoły zgromadził się tłum ludzi zwabionych krzykiem bitych dzieci. Wypadki wrzesińskie znalazły swój epilog w sądzie gnieźnieńskim. Aktem oskarżenia objęto 23 osoby, sądzone za udział w publicznym zbiegowisku i próbę zmuszenia urzędników państwowych do zaniechania czynności urzędniczych. Proces odbył się w dniach 14-16 listopada 1901 r, wyrok został ogłoszony 19 listopada. Skazano 20 osób na kary od 2 miesięcy do 2,5 lat więzienia. Wynikiem tak surowej kary było światowe nagłośnienie wydarzeń wrzesińskich na łamach prasy. Głos w tej sprawie zabrał H. Sienkiewicz publikując w krakowskim "Czasie" dwa listy: "O gwałtach pruskich" z 1901 r. i "List otwarty do J.C.M. Wilhelma II, króla pruskiego" z 1906 r., w których piętnował antypolską politykę Prus i postępowanie wobec polskich dzieci. M. Konopnicka przebywająca wówczas we Włoszech, prowadziła szeroką akcję propagandową na rzecz wrzesińskich dzieci. Jeden ze swoich wierszy pt. "O Wrześni" napisany w 1902 r. poświęciła strajkującym dzieciom. Wydarzenia wrzesińskie były tematem interpelacji poselskich w parlamencie pruskim i austriackim.
W sali prezentowane są pamiątki związane ze strajkiem. W gablotach fotografie uczestników strajku, grona nauczycieli wrzesińskiej szkoły, katechizm niemiecki do nauki religii, oryginalne spisy dzieci, którym za udział w strajku przedłużono naukę w szkole o rok, zatwierdzony przez Sąd Rzeszy w Lipsku 12 kwietnia 1902 r., wyrok sądu gnieźnieńskiego, list ks. J. Laskowskiego w sprawie nauczania religii po polsku. Na ścianie cykl rycin Jana Styki, powstały po 1901 r, poświęcony martyrologii dziecka polskiego pod zaborem pruskim. Cykl nosi tytuł "Wrogom na znak". Znajdują się tutaj oryginalne ławy szkolne i katedra zza której wykładał nauczyciel. Na ławkach tabliczki łupkowo-bitumiczne, na których pisały najmłodsze dzieci posługując się rysikami. Do tabliczek przywiązana była wilgotna gąbka służąca do ścierania. W starszych klasach obowiązywały zeszyty: do kaligrafii, dyktanda i wypracowań. Na pulpicie katedry ręczny dzwonek szkolny, lampa naftowa i trzcinka służąca do wymierzania kary chłosty. Obok tablica zbita z desek i stare przyrządy geometryczne, duże stojące liczydło, na którym uczono dodawania i odejmowania, fisharmonia przy dźwiękach której uczono śpiewu, szafa na pomoce szkolne oraz tzw. "ośla ławka". Nad katedrą krzyż, gdyż była to szkoła katolicka oraz portret cesarza Wilhelma II, za panowania którego doszło tutaj do strajku.

Kliknij na obrazek aby powiększyć

 

SALA 4 - salonik meblowy z XIX wieku: eksponowane tutaj meble i niektóre obrazy stanowią darowiznę pana Lesa Bachorza z Kanady, przekazaną na rzecz Muzeum w 1995 r.

Bufecik wykonany w Polsce ok. 1880 r. z drewna sosnowego fornirowanego orzechem, z brązowymi okuciami, zdobiony wypalanymi i złoconymi ornamentami;
Szafonierka wykonana w Polsce ok.1870 r. w stylu neorokokowym z drewna sosnowego fornirowanego orzechem kaukaskim, bogato zdobiona;
Stolik owalny wykonany w Polsce ok.1870 r. z drewna topolowego bejcowanego na orzech oraz sześć zydli drewnianych z ok.1830 r. mahoniowych z rzeźbionymi zapleckami;
Pianino wykonane w Berlinie w 1910 r. drewno politurowane na czarno, z metalowymi strunami, klawiatura z kości słoniowej, siedmio oktawowa;
Wazon dekoracyjny w stylu barokowym, wykonany w Berlinie ok.1860 r. porcelana szkliwiona, ręcznie malowana, złocona;
Płycina srebrna wykonana w Moskwie w 1836 r., blacha srebrna, złocona, w lipowej czarno politurowanej ramie. Przedstawia scenę "Podwyższenia Żywotwórczego Krzyża Pańskiego" z sześcioma postaciami w tle. Stanowiła oprawę księgi liturgicznej obrządku prawosławnego, napisy wykonane cyrylicą;
Obraz Jerzego Kossaka namalowany w Polsce w 1937 r., o wymiarach 120,5/96 cm, olej na płótnie, sygnowany w lewym dolnym rogu. Przedstawia scenę - "Kapitulacja wojsk niemieckich przed powstańcami śląskimi na Górze Św. Anny". Obraz mało znany, gdyż do 1995 r. zawsze znajdował się w zbiorach prywatnych.

Warto też zwrócić uwagę na duży, stojący zegar, marmurowe popiersie Andreoli autorstwa znanego rzeźbiarza Wiktora Brodzkiego, XIX-wieczny polifon nakręcany korbą, gramofon oraz stare fotografie Wrześnian w stylowych ramach.

Kliknij na obrazek aby powiększyć

 

SALA 5 - salonik meblowy z pocz. XX wieku: bogato rzeźbiony stół w stylu barokowy z krzesłami, szafa biblioteczna, lampy naftowe, stoliczek drewniany z blatem do gry w szachy z masy perłowej, serwantka, kolekcja żelazek na "duszę", szable, oryginalna, stara maszyna do szycia typu "Singer" - czółenkowa, duże lustro tzw. tremo. Na ścianie obrazy olejne, których autorem jest Marian Turwid, prawdziwe nazwisko Kaczmarek (1905-1987), poeta, prozaik, artysta malarz, urodzony we Wrześni. W latach 1926-30 studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Był uczniem Teodora Axentowicza. W 1926 r. zadebiutował jako dziennikarz i literat na łamach "Orędownika Wrzesińskiego". W latach 1931-37 był redaktorem naczelnym "Wici Wielkopolskich". Był twórcą i długoletnim dyrektorem Państwowego Liceum Technik Plastycznych w Bydgoszczy. Brał udział w licznych wystawach krajowych i zagranicznych. Jago prace znajdują się w zbiorach muzeów w: Moskwie, Pekinie, Halle, Reggio Emilia.



Opracowała Hanna Bachorz

Muzeum Regionalne im. Dzieci Wrzesińskich
Ul. Dzieci Wrzesińskich 13
62-300 Września
tel. (061) 4360-192
e-mail: muzeum@wrzesnia.pl
www.muzeum.wrzesnia.pl

Kliknij na obrazek aby powiększyć

Muzeum czynne dla zwiedzających:
poniedziałek 10.00 - 13.00
wtorek - piątek 10.00 - 16.00
sobota - nieczynne
niedziela 13.00 - 16.00
Wycieczki prosimy zgłaszać telefonicznie.

PDF
DRUKUJ
POWRÓT
ZGŁOŚ
NIEŚCISŁOŚĆ